ستاره‌های روی زمین (معرفی فیلم)

شناسنامه فیلم
نام فیلم: ستاره‌های روی زمین
کارگردان: عامر خان
مدت زمان: ۱۶۴ دقیقه
ژانر: درام و ماجرایی
زبان: هندی
سال تولید: ۲۰۰۷
موضوع اصلی:‌ اختلالات یادگیری در کودکان، معلمی
کلیدواژه‌ها: معلمی، اختلالات یادگیری، اختلال واژگان، برچسب زدن به کودکان، تفاوت در الگوهای یادگیری، همدلی، تلاش، امید

خلاصه‌ داستان
«ایشانت آواستی» پسربچه‌ی ۹ ساله‌ای است که با پدر، مادر و برادرش زندگی ‌می‌کند. برادرش در همه‌ی درس‌ها نمره اول است، اما ایشانت برخلاف برادرش یک سال در کلاس سوم مردود شده‌ است و باز هم نسبت به همه‌ی هم‌کلاسی‌هایش ضعیف‌تر است. ایشانت مدام مورد تمسخر سایر دانش‌آموزان قرار ‌می‌گیرد و معلمانش هم مدام او را تحقیر می‌کنند. در خانه هم دائما دعوا راه می‌اندازد و تکالیفش را انجام نمی‌دهد.

• امسال هم رد میشی!
• همه‌ی دوستات میرن یک کلاس بالاتر اما تو توی همین کلاس می‌مونی!
• عمدا اشتباهاتش رو تکرار می‌کنه که منو عصبانی کنه!

مدیر مدرسه‌ی ایشانت، پس از شکایت‌های مکرر معلمان تصمیم می‌گیرد با پدر و مادر او صحبت کند. مدیر به آن‌ها می‌گوید که ایشانت دارای مشکلات ذهنی است و بهتر است که در یک مدرسه‌ی کودکان استثنائی ثبت‌ نام شود. اما پدر ایشانت معتقد است که او به خاطر بازی‌گوشی و تنبلی از زیر درس خواندن فرار می‌کند. بنابراین تصمیم می‌گیرد که او را در یک مدرسه شبانه‌روزی ثبت‌نام کند. ایشانت از این اتفاق بسیار ناراحت و هراسان است.
در مدرسه جدید هم اوضاع تحصیلی ایشانت تغییری نمی‌کند و به علت تحقیر مکرر معلمان، هر روز بیشتر و بیشتر سرخورده و دلسرد می‌شود. ایشانت که اکنون با غم جدایی از مادر و خانواده‌اش هم مواجه هست، بسیار منزوی و افسرده است. او پیش از این، به نقاشی کردن عشق می‌ورزید، اما حالا دیگر برای نقاشی کشیدن هم هیچ انگیزه‌ای ندارد.

تصور کنید یه بچه بین هشت نه ساله نمی‌تونه بخونه و بنویسه یا کارهای روزمره‌اش را انجام بده. نمی‌تونه کارهایی را بکنه که بچه‌های دیگه خیلی راحت انجام می‌دن. ببینین چی می‌کشه … اعتماد به نفسش داغون می‌شه. این ناتوانی توی وجودش جمع می‌شه و یه خشم بزرگ درست می‌کنه، همه‌ش می‌خواد با دنیا بجنگه، هر روز دعوا می‌کنه، معرکه راه می‌اندازه. با خودش فکر می‌کنه چرا به همه بگم «نمی‌تونم»؟ بذار بگم «نمی‌خوام»! بچه‌های همسایه همه بلدن …
حالا حتی همون خشم هم توی مدرسه شبانه‌روزی داره سرکوب می‌شه. متاسفانه ایشانت دیگه حتی نقاشی هم نمی‌کشه …

تا اینکه یک معلم هنر جدید وارد مدرسه‌ی شبانه‌روزی می‌شود: «رام شانکر نیکومب». اوضاع با ورود معلم جدید تغییر می‌کند. او متوجه وضعیت ایشانت می‌شود و تصمیم می‌گیرد که در مورد مشکل او تحقیق کند و به دیدار خانواده‌‌ی ایشانت برود:

– چرا فرستادینش اونجا؟
– چاره‌ی دیگه‌ای نداشتم، پارسال توی کلاس سوم رد شد. باور می‌کنید؟ تو کلاس سوم! امسال هم پیشرفتی نداشته. این پسر بزرگ منه. توی همه‌ی درساش نمره اوله، ولی اون …
– خوب شما فکر می‌کنید مشکلش چیه؟
– مشکلش؟ رویه‌ای که در پیش گرفته. در مورد درساش، در مورد همه چیز. فقط بازیگوشی می‌کنه. شیطونی و فضولی. به حرف هیچ کس هم گوش نمیده.
– من دلیل این مشکلاتش را پرسیدم، شما دارین مشکلاتش را توضیح می‌دین. شما می‌گین بچه تب داره! اینو می‌دونم. من می‌گم چرا بچه تب داره! دلیل این تب چیه؟!

معلم هنر تصمیم می‌گیرد به ایشانت کمک کند:

بچه‌ها امروز می‌خوام داستانی براتون تعریف کنم، داستان یه پسر؛ یه پسری بود که نمی‌تونست بخونه و بنویسه، با وجود تمام تلاش‌هایی که می‌کرد، بازم یادش نمی‌موند که Y بعد از X میاد. حروف الفبا انگار باهاش دشمن بودند جلوی چشماش می‌رقصیدند. خوندن و نوشتن خسته‌ش می‌کرد ولی دردش را به کی می‌تونست بگه؟ مغزش پر بود و اطرافیانش هم مدام غر می‌زدند. یکسال رد شد چون نمی‌تونست بخونه و بنویسه. همه بهش می‌گفتن تنبل! ولی اون بچه با شجاعت تمام همه چیز را تحمل کرد … اون آلبرت انیشتین بود …

و این داستان شروع امید و رابطه‌ای زیبا بین معلم و دانش‌آموز است.

پیوسته به یاد داشته باشید که نامطلوب‌ترین دانش‌آموزی که دارید، احتمالا همانی است که به شما بیشترین نیاز را دارد.
(هایم گینات، روابط معلم و دانش‌آموز)

 

معرفی فیلم مک‌فارلند

شناسنامه فیلم

نام فیلم: مک فارلند، آمریکا (McFarland, USA)
کارگردان: نیکی کارو (Niki Caro)
مدت زمان: ۱۲۸ دقیقه
ژانر: درام ورزشی
زبان: انگلیسی
موضوع اصلی:‌ تلاش برای معلمی و مواجهه با مرگ
کلیدواژه‌ها: تلاش، امید، معلمی، مهاجرین، تغییر، دوستی، خانواده، تبعیض

خلاصه‌ داستان

«جیم وایت» که یک مربی فوتبال مدرسه است به دلیل سرپیچی از مقررات و از دست دادن کنترل خود، از سه مدرسه اخراج شده‌ است و حالا دبیرستان «مک فارلند» تنها مدرسه‌ای است که حاضر به استخدام اوست. مک فارلند انتخاب آقای وایت نیست، اما تنها راه دستیابی به یک شغل است. بدین‌ترتیب او و خانواده‌اش وارد مک فارلند می‌شوند. جایی که پر از مکزیکی‌هاست؛ مهاجرانی فقیر و شاید در نگاه اول خلافکار که از کشور همسایه آمده‌اند و زندگی با آنان به نظر خوشایند نمی‌رسد.

– خونه‌تون توی مک‌فارلنده؟ اطرافتو نگاه کردی؟
– اوهوم
– اینجا یکی از فقیرترین شهرهای آمریکاست، این بچه‌ها رو کسی نمی‌بینه. آینده‌ای هم ندارن، از مزارع میان و به مزارع برمی‌گردن. تازه اگه شانس بیارن و کارشون به زندان نکشه!
– …
– دیدی؟
– آره دیدم.
– آقای وایت مشخصه که دلت نمی‌خواد اینجا باشی، ولی این بچه‌ها دارن بهترین سال‌های زندگی‌شون رو می‌گذرونن، اگه می‌خوای به دادشون برسی موقعش الانه.

(دیالوگی از فیلم)

آقای وایت در مدرسه مشغول به کار می‌شود، او در هفته‌ی اول از سمت مربی فوتبال اخراج می‌شود، اما در سمت مربی تربیت بدنی به کارش ادامه می‌دهد تا اینکه به توانایی بالای دانش‌آموزانش در دویدن پی می‌برد. دانش‌آموزانی که برای اینکه کمکی به حال خانوادهی شلوغ و فقیر خود کنند، مجبورند که ساعت ۵ صبح برای کار به مزارع بروند و بعد مسیر مزرعه تا مدرسه را بدوند تا به موقع به کلاسشان برسند. او سعی می‌کند یک تیم دو از این دانش‌آموزان توانمند ایجاد کند. این شاید در ابتدا برای وایت فرصتی برای بازپس گرفتن اعتبارش و نیز رهایی از مک فارلند باشد.

– آقای وایت! ورزش شما مثل تلوزیونه، ضروری نیست؛ هرساعتی که پسرهام با شما تمرین می‌کنند یعنی یک ساعت با من کار نمی‌کنند! و این یعنی غذای سر میز ما کمتر می‌شه! البته انتظار ندارم مردی مثل شما اینو بفهمه…

(دیالوگی از فیلم)

در ادامه اما شاهد شکل گرفتن ارتباطی عمیق بین وایت و دانش‌آموزانش هستیم، او در این چالش به موفقیت دست می‌یابد موفقیتی که نه تنها زندگی دوندگان تیم، بلکه زندگی تمام دانش‌آموزان شهر را دستخوش تغییر می‌کند، آن‌ها امید را باز می‌یابند.

اما موفقیت خود جیم وایت نیز فقط پیروزی بزرگ او و دوندگانش نیست بلکه او در این میانه چیزی مهم‌تر می‌یابد؛ او به مفهوم خانواده با دوستانی که در ابتدا تنها مهاجرانی می‌دیدشان پی ‌می‌برد.

ما مثل پرنده‌ها از میان باغ‌های پرتغال پرواز می‌کنیم
روی بادهای گرم بال خود را می‌گسترانیم
وقتی می‌دویم گویی تمام زمین‏‌ها مال ما هستند
ما به زبان پرندگان صحبت می‌کنیم
دیگر «مهاجر» نیستیم
دیگر «مکزیکی احمق» نیستیم
وقتی می‌دویم روح ما پر می‌کشد
و ما با خدا گفت‌و‌گو می‌کنیم
ما وقتی می‌دویم در کنار خدا هستیم.

(شعر­ از یکی از دوندگان تیم مک فارلند)

داستان واقعی این فیلم مربوط به سال ۱۹۸۷ م. است.

معرفی فیلم آقای لازار

شناسنامه فیلم

نام فیلم: آقای لازار (به فرانسوی Monsieur Lazhar)
کارگردان: فیلیپه فالاردیو
سال تولید: ۲۰۱۱
کشور:‌ کانادا
مدت زمان: ۹۴ دقیقه
ژانر: درام
موضوع اصلی:‌ تلاش برای معلمی و مواجهه با مرگ
کلیدواژه‌ها: معلمی، مرگ، مهاجرت، آموزش، مسئولیت و درستکاری

خلاصه‌ داستان

داستان فیلم در یک مدرسه‌ی ابتدایی می‌گذرد و از جایی شروع می‌شود که یک معلم در کلاس خودکشی می‌کند و مدرسه وارد یک چالش بزرگ می‌شود. از یک سو وضعیت روحی و سلامت روانِ دانش‌آموزانِ کلاس و از سوی دیگر، جایگزین کردن یک معلم جدید در نیمه‌ی سالِ تحصیلی، مشکلاتی هستند که مسئولان مدرسه را درگیر نموده است.

در این میان آقای لازار که مهاجری الجزایری‌ست، خبر خودکشی معلم را در روزنامه می‌خواند و برای معلم جایگزین شدن اقدام می‌کند. مدرسه که هنوز نتوانسته است معلمی جایگزین بیابد، با پیشنهاد آقای لازار موافقت می‌کند و به این ترتیب، بشیر لازار در مدرسه شروع به کار می‌نماید. این شروع ماجرای بشیر لازار است … .

– بشیر لازار ؟ این اسم کجاییه؟
– بشیر یعنی کسی که خبر خوش میاره …
– خوب خبر خوش چیه؟
– و لازار یعنی بخت، خبر خوش اینه که امروز من این افتخار را دارم که بین شماها باشم.

(دیالوگی از فیلم)

در ادامه فیلم شاهد تلاش‌های متعهدانه‌ی آقای لازار هستیم، بشیر لازاری که از جدیدترین پیشرفت‌های صورت گرفته در زمینه‌ی تعلیم و تربیت در آمریکای شمالی بی‌خبر است و هم‌زمان با مشکلات شخصی خود مواجه است­. اما در کارش متعهد است و دانش‌آموزانش را دوست ‌دارد.

 

موفقیت در اولین سال تدریس: راهنمای تدریس برای معلمان دوره راهنمایی (معرفی کتاب)

  • نام کتاب: موفقیت در اولین سال تدریس
  • نویسندگان: رابرت اِل. وایت، جِی. اِلین وایت
  • مترجمان: سید وحید موسوی داور، اشرف‌السادات موسوی
  • انتشارات رشد

رابرت اِل. وایت دانشیار رشته‌ی آموزش و پرورش در دانشگاه ایست سنترالِ اوکلاهاما است. او سال‌ها به آموزش روش‌های تدریس و کلاس‌داری دوره‌ی راهنمایی مشغول بوده‌است. علاوه بر این، بیش از ۲۵ سال تجربه‌ی تدریس در دوره‌های راهنمایی و دبیرستان داشته‌است. همچنین در سال‌های گذشته بیش از ۱۵۰ سمینار و کارگاه آموزشی برگزار کرده‌است.

خانم جِی. اِلین وایت نیز استادیار دانشگاه است و به مدت ۲۵ سال در مدارس تدریس نموده‌است.

این دو نویسنده، بر آن شده‌اند تا تجربیات سال‌ها معلمی و استادی دانشگاه را در کتابی مختصر و مفید در اختیار معلمان تازه‌کار قرار دهند. برای نوشتن و گردآوری این کتاب، آن‌ها از نظرات بسیاری از معلمان و دانشجویان تربیت معلم استفاده نموده‌اند.

 

هدف این کتاب شریک کردن شما در نکته‌های جالبی است که از تدریس می‌دانستیم. ما می‌خواستیم پیشاپیش، مسائلی را که معلمان تازه‌کار با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند مطرح کنیم. همچنین می‌خواستیم پیشنهادهای عملی برای موفقیت در اولین سال تدریس ارائه کنیم. […]
از آن‌جا که هردوی ما سال‌ها تجربه‌ی معلمی داشته‌ایم، فکر کردیم که تجربه‌هایمان ممکن است به معلمان تازه‌کار و همچنین معلمان با تجربه‌ای که می‌خواهند روش جدیدی در پیش بگیرند، کمک کند. ما در این حرفه ورزیده شده‌ایم و فکر می‌کنیم که اگر بتوانیم برخی روش‌های فراموش‌شده‌ی آموزش را که خود در کلاس‌هایمان استفاده کرده‌ایم، در یک کتابِ جمع‌وجور گرد بیاوریم، کار مؤثری انجام داده‌ایم. […]
از مقدمه‌ی نویسندگان

کتاب حاصل، شامل ۸ فصلِ کوتاه است:

  • فصل اول: دوام آوردن در مدرسه
  • فصل دوم: دوام در معلمی مستلزم خوب کار کردن با دانش‌آموزان است
  • فصل سوم: دوام در معلمی نیاز به مدیریت خوب کلاس دارد
  • فصل چهارم: دوام در معلمی مستلزم طرح درس خوب است
  • فصل پنجم: ثمربخش‌کردن سنجش
  • فصل ششم: استفاده از فناوری به منظور ارتقای یادگیری
  • فصل هفتم: برقراری ارتباط مؤثر با والدین
  • فصل هشتم: از خودتان حرفه‌ای بسازید

در فصل اول این کتاب، نویسندگان به نکاتی پرداخته‌اند که معمولا برای آغاز هر شغل تازه‌ای لازم است، نکاتی مانند آشنایی با مکان، آشناشدن با همکاران، خوش‌آمدگویی به دانش‌‌آموزان و … ؛ مواردی به ظاهر ساده که در صورتی که مورد توجه قرار نگیرد، می‌تواند دردسرساز شود. در فصل‌های بعدی کتاب، چنانچه عناوین نشان می‌دهند، به مواردی مانند برقراری ارتباط با دانش‌آموزان، مدیریت کلاس، طرح درس نویسی، ارزش‌یابی و سنجش، استفاده از فناوری و برقراری ارتباط با والدین پرداخته‌شده‌است. در نهایت در فصل پایانی کتاب، به نکاتی اشاره شده‌است که می‌تواند به حرفه‌ای شدنِ یک معلم کمک کند؛ مواردی مانند نگرش امیدوارانه، تلاش برای یادگیری مادام‌العمر، زندگی شخصی معلمان، اجتناب از موقعیت‌های پرخطر و … .

در پایان هر فصل، کادری به نام «موضوعات گفت‌وگو» وجود دارد. در این کادرها سؤالاتی برای تفکر بیشتر و بحث و گفت‌وگو با سایرین آورده‌شده‌است. نمونه‌ای از یک کادر گفت‌وگو را در زیر می‌بینید:

موضوع‌های گفت‌وگو
• دفترچه‌ی برنامه‌ریزی خود را بردارید و برنامه‌ی یک نیم‌سال یا ثلث را در آن یادداشت کنید. همه‌ی تعطیلات، مناسبت‌های خاص و تعطیلات مدرسه را در آن بگنجانید. زمان‌هایی را که برای آزمودن دانش‌آموزان یا ارزیابی آن‌ها مناسب است، مشخص کنید.
• موضوعاتی را که برای درس مورد نظر شما مناسب است مشخص نمایید. مهارت‌ها و مواد درسی‌ای را که دانش‌آموزان باید یاد بگیرند، اولویت‌بندی کنید. مهم‌ترین مفاهیمی را که خوب است دانش‌آموزان‌تان بدانند، مشخص کنید. در آخر مشخص کنید که چه چیزهایی را خودتان دوست دارید اما مورد علاقه‌ی دانش‌آموزان نیست.
• درباره‌ی دروسی که به جزئیات کمتری نیاز دارند، بیاندیشید.
• برنامه‌ریزی درسی را با استفاده از دو قالبی که در این فصل بحث شد، تمرین کنید.

(موضوعات گفت‌وگو: نمونه‌ای از کادر پایانی فصل چهارم کتاب)

در مجموع، به نظر می‌رسد که این کتاب به دلیل دربرداشتن نکات ضروری برای معلمی و در عین حال مختصر و جمع‌وجور بودن، می‌تواند کتاب مفیدی برای استفاده‌ی همه‌ی معلمان و به ویژه معلمان تازه‌کار در مقطع راهنمایی باشد.

 

نویسنده:
فاطمه گزین – کارشناس ارشد روانشناسی

 

کتاب‌های آموزش فعال علوم، مجموعه‌ی الگوی تدریس (معرفی کتاب)

  • نام: کتاب‌های آموزش فعال علوم، مجموعه‌ی ۸ جلدی الگوی تدریس
  • نویسندگان: زهرا حریر فروش و مهرناز صداقی
  • ناشر: انتشارات آموزش علوم
زمانی که کتاب‌های علوم تغییر کرد، کلاس های آموزش ضمن خدمت و دوره‌های بسیاری برای معلمان برگزار شد. این کلاس‌ها تجربه‌ها و خاطرات زیادی برجای گذاشت. یکی از بحث‌های اصلی در این دوره‌ها لزوم تغییر روش‌های تدریس از شیوه‌های سنتی به شیوه‌های فعال بود. همچنین بحث‌های زیادی درباره‌ی موانع و مشکلات استفاده از روش‌های فعال تدریس صورت می‌گرفت.

این جملات را زیاد شنیده‌ایم که این روش ها بسیار خوب است ولی به شرطی که …

… هر کلاس ۲۰ دانش‌آموز داشته باشد.

… حجم کتاب های درسی کم شود.

… ساعات درس علوم افزایش یابد.

… امکانات و وسایل کافی در دسترس باشد.

… شیوه‌ی امتحانات تغییر کند.

اما آیا به راستی باید منتظر روزهایی ماند که چنین شرایطی مهیا شود؟

از پیشگفتار مؤلفان

در مقدمه‌ی این مجموعه،‌ چنین آمده‌است:

مجموعه کتاب های آموزش فعال علوم در پاسخ به نیاز معلمان دوره‌ی ابتدایی، دبیران علوم تجربی دوره‌ی راهنمایی و دانشجویان تربیت معلم طراحی و تألیف شده‌اند. این مجموعه [که شامل ۲۰ جلد کتاب در قطع پالتویی است]، به بحث پیرامون موارد زیر در زمینه‌ی آموزش علوم تجربی می‌پردازد:

  • فلسفه و اهداف آموزش علوم: یک کتاب
  • مهارت‌های فرآیندی: هشت کتاب
  • الگوهای تدریس فعال علوم تجربی: هشت کتاب
  • ارزشیابی و پیشرفت تحصیلی: سه کتاب

کتاب های این مجموعه به گونه‌ای سازماندهی شده است که علاوه بر خودآموز بودن، می‌تواند در قالب کارگاه‌های آموزشی قابل استفاده باشد.

مجموعه‌ کتاب‌های «الگوی تدریس»، که هشت جلد از مجموعه‌ی فوق را تشکیل می‌دهند، شامل الگوهای تدریسِ کاوشگری، ساخت‌گرایی، پژوهش‌آموزی، همیاری(اعضای تیم)، بارش فکری، طرح‌های شبکه‌ای و دریافت مفهوم می‌باشند.

در این کتاب‌ها، روش‌های فعال تدریس در درس علوم تجربی با بیانی ساده و همراه با مثال‌های متعدد از کتاب‌های علوم تجربی دوره‌ی ابتدایی و راهنمایی در اختیار معلمان قرار می‌گیرد.

در هر جلد از این هشت کتاب، در ابتدا مراحل اجرای الگوی تدریس معرفی شده‌است. سپس هر گام به کمک یک مثال از کتاب علوم ابتدایی و یک مثال از کتاب علوم راهنمایی تشریح گردیده‌است. همچنین وظایف معلم و دانش‌آموزان در هریک از گام‌های تدریس در جداول ساده‌ای به صورت خلاصه‌وار آورده شده‌است.

در هر کتاب در ابتدا مراحل اجرای الگوی تدریس معرفی شده‌است.

 

در صفحات بعد، مؤلفان مختصرا به موارد زیر می‌پردازند:

  • نکات اساسی مربوط به هر الگو
  • منابع و شرایط لازم برای حمایت از الگو
  • راهبردهایی برای فراگیران قوی، فراگیران ضعیف، تکلیف برای فراگیران و تفکر خلاق
  • محاسن و محدودیت‌های الگوی تدریس
  • مراقبت‌های لازم برای اجرای الگو در کلاس درس

در پایان نیز، دروس و مباحثی از کتاب‌های علوم ابتدایی و علوم راهنمایی برای اجرا از طریق الگوی تدریس مذکور پیشنهاد گردیده‌است.

در این مجموعه، هر گام از مراحل اجرای الگوی تدریس به کمک یک مثال از کتاب علوم دوره‌ی ابتدایی و یک مثال از کتاب علوم دوره‌ی راهنمایی تشریح شده‌است.

 

این کتاب‌ها در عین مختصر بودن، بسیار کاربردی هستند. استفاده از تصاویر، جداول و نمودارها به اختصار آن‌ها کمک کرده‌است. همچنین وجود مثال‌های متنوع از کتاب‌های علوم ابتدایی و راهنمایی و نیز جداول پایانی کتاب، استفاده از آن‌ها را در کلاس درس تسهیل می‌کند.

در هر کتاب راهبردهایی برای فراگیران قوی، فراگیران ضعیف، تکالیف کلاسی و تفکر خلاق ارائه ‌شده‌است.

 

مؤلفان امیدوارند که با مطالعه‌ی دقیق این کتاب‌ها و کمی تمرین، کلاس‌های علوم به دلپذیرترین و شیرین‌ترین ساعات برای معلمان تبدیل شود و گذشت زمان در این کلاس‌ها احساس نشود.

ما به خصوص مطالعه‌ی الگوهای تدریسِ کاوشگری، پژوهش‌آموزی و ساخت‌گرایی را برای آشنایی با روش‌های تدریس نوین، به شما پیشنهاد می‌کنیم. هرچند که به نظر می‌رسد که مطالعه‌ی سایر جلدهای این مجموعه نیز سودمند باشد.

 

نویسنده: فاطمه گزین – کارشناس ارشد روانشناسی

راه‌های بسیار یادگیری: راهنمای کودکان با نارسایی یادگیری (معرفی کتاب)

  • نام کتاب: راه‌های بسیار یادگیری: راهنمای کودکان با نارسایی یادگیری
  • نویسندگان: جودیت ام. اشترن و اوزی بن‌آمی (Judith M. Stern & Uzi Ben-Ami)
  • عنوان انگلیسی کتاب: Many Ways to Learn: a kid’s guide to LD
  • مترجمان: رؤیا نبی‌زاده، مهرو فرمند
  • انتشارات ارجمند

اصطلاحِ «نارسایی یادگیری» به مشکلات گروهی از دانش‌آموزان دلالت دارد که به رغم برخوردار بودن از هوش بهنجار یا بالاتر و سلامت اندام‌های بینایی، شنوایی، گفتاری و حرکتی و همچنین شرایط محیطی و فرهنگی عادی، به دلیل نارسایی‌هایی در برخی فرآیندهای روانشناختی پایه، در زمینه‌هایی مانند گوش دادن، فکر کردن، خواندن، نوشتن، هجی‌کردن و ریاضیات دچار مشکل هستند. (پیشگفتارِ مترجمین)

بسیاری از دانش‌‌آموزانی که نارسایی یادگیری دارند، در مدرسه برچسب خنگی یا کودن بودن می‌خورند و توسط همکلاسی‌ها مسخره می‌شوند. در نهایت اغلبِ این دانش‌آموزان یا با عزت‌نفسِ ناچیز مدرسه را به پایان می‌رسانند و یا با ناامیدی ترک تحصیل می‌کنند. این درحالی‌است که آن‌ها به شیوه‌هایی متفاوت با روش‌های مرسوم، برای یادگیری نیاز دارند. علاوه بر این، آن‌ها نیاز دارند که نقطه ضعف‌شان را بشناسند و با نقاط قوت خود آن را جبران کنند. اما متأسفانه در بسیاری از مدارس، مشکلات آن‌ها حتی شناسایی نمی‌شود.

در هنگام تدریس همیشه از شیوه‌های مختلف یادگیری آگاه بوده‌ام و متوجه شده‌ام که کودکان به روش‌های مختلف یاد می‌گیرند. راهی که برای یکی سودمند است، ممکن است برای دیگری مفید نباشد. گاه دانش‌آموزی برای درک و به خاطر سپردن معنای یک مطلب نیاز دارد که آن را بلند بخواند، در حالی که دانش‌آموز دیگری در کنار او، نیاز دارد که شخص دیگری مطلب را برایش بخواند. برخی از دانش‌آموزان هم با بستن گوششان در برابر صداها و بی‌صدا خواندن متن، سعی می‌کنند که متن را به خاطر بسپارند. کسان دیگری هم هستند که پس از خواندن یا شنیدن مطلب، باید چیزی بسازند یا نقاشی کنند. به همین دلیل، من سعی می‌کنم فعالیت‌های متنوعی را به دانش‌آموزان پیشنهاد کنم تا از میان آن‌ها، فعالیت‌ مورد علاقه‌ی خود را انتخاب کنند و به این ترتیب روش‌های مختلف یادگیری را در نظر می‌گیرم.

ورنا رولینز، دبیر دبیرستان وست، از کتاب روانشناسی تربیتی، جان دبلیو سانتراک

در کتاب «راه‌های بسیار یادگیری»، مجموعه‌ای از راهکارها برای کودکان با نارسایی‌های مختلف در یادگیری گردآوری شده‌ است. مخاطبِ کتاب، دانش‌آموزانِ ۸ تا ۱۳ ساله‌ای هستند که دچار نارسایی‌های یادگیری‌اند؛ اما به نظر می‌رسد که مطالعه‌ی این کتاب به خصوص برای والدینِ این کودکان، معلمان و مشاوران تحصیلی سودمند باشد.

نثر کتاب نسبتا روان و گیرا است و در تمامِ مسیرِ کتاب، از تمثیل کوه و کوهنوردی، برای فائق آمدن بر مشکلاتِ یادگیری استفاده شده‌است که می‌تواند برای دانش‌آموزان انگیزه‌بخش باشد.

در بخش اول کتاب، با عنوان «رویارویی با کوه»، نارسایی‌های یادگیری معرفی شده‌اند. بخش دوم کتاب «آغاز کوه‌پیمایی» است و به معرفی راهکارهایی برای زندگی در مدرسه می‌پردازد:

  • راهکارهایی برای انجام تکالیف مدرسه و دادن آزمون
  • پیشنهادهایی برای برنامه‌ریزی و منظم شدن
  • نکاتی در مورد استفاده از فن‌آوری برای آسان‌تر زندگی کردن

بخش سوم کتاب، با عنوانِ «کوه‌پیمایی من: من و نارسایی یادگیری‌ام»، دارای فصل‌های جداگانه‌ای درباره‌ی انواع نارسایی‌های یادگیری است:

  • نارسایی در خواندن
  • نارسایی در ریاضی
  • نارسایی در بیان نوشتاری
  • نارسایی در زبان شفاهی
  • نارسایی در یادگیری غیرکلامی

و بخش چهارم و آخر کتاب که به «زندگی بیرون از مدرسه» اختصاص داده‌شده‌است، کودکانِ دچارِ نارسایی‌های یادگیری را در زمینه‌ی دوست‌یابی، ارتباط با پدر و مادر و داشتن احساسات خوب درباره‌ی خود، راهنمایی می‌کند.

در هر فصل از کتاب، کادرهایی با عنوان‌های «ابزار کوهنوردی» و «استراحت در کوهنوردی» آورده‌شده است. در کادرهای «ابزارهای کوهنوردی»، ابزارها، شیوه‌ها یا قلق‌هایی آورده‌شده‌است که به حل مشکلات یادگیری کمک می‌کند و در کادرهای «استراحت در کوهنوردی»، نکات یا لطیفه‌هایی آورده‌شده است که به کودکان دارای نارسایی در یادگیری کمک می‌نماید. وجود این کادرها، خواندن کتاب را راحت‌تر می‌کند و انگیزه‌ی بیشتری برای مطالعه به مخاطب می‌دهد. در ادامه یک نمونه از کادر «استراحت در کوهنوردی» از اولین فصل کتاب آورده‌شده‌است:

عقاب و شیر کوهی

بگذارید طور دیگری به تفاوت های یادگیری نگاه کنیم. به عقاب و شیر کوهی فکر کنید، مغز عقاب برای درک چیزهایی که از راه  بسیار دور می‌بیند، مانند جاهایی که می‌تواند دنبال وعده‌ی بعدی غذایش بگردد، بهتر کار می‌کند. اما مغز شیر کوهی برای درک کوچکترین صداهایی که از بوته‌ها می‌شنود و بوی جانوران دیگر بهتر کار می‌کند. هر یک از این جانوران نقاط قوت و ضعف خودشان را دارند. حس بویایی عقاب به اندازه شیر کوهی قوی نیست؛ شیر کوهی هم نمی‌تواند از دور مانند عقاب ببیند. ولی هر کدام از آن‌ها می‌توانند به خوبی در کوهستان زندگی کنند. انسان‌ها هم درست مانند عقاب و شیر کوهستان، نقاط قوت و ضعفی دارند. شما هم می‌توانید مطمئن باشید که در مقابل هر یک از ضعف های یادگیری‌تان توانایی‌های یادگیری مهمی دارید. این راه یا راه‌های دیگر، سرانجام شما بهترین راه یادگیری‌تان را پیدا خواهید کرد.

دربارهی نویسندگان:

جودیت اشترن، آموزگاری با تجربه و یک مشاور تحصیلی است. رشته‌ی تخصصی او، کار با کودکان دارای نارسایی یادگیری و کودکان دارای کمبود توجه و تمرکز و همچنین مشاوره با والدین و آموزگاران آنان است. او همچنین برای متخصصین و والدین درمورد مشکلات یادگیری و تمرکز، سخنرانی می‌کند.

جودیت اشترن، دست‌اندرکارِ نوشتن چندین کتاب درباره‌ی نارسایی‌های یادگیری شامل بیش‌فعالی و اختلال در خواندن بوده‌است.

دکتر اوزی بن‌آمی، روان‌شناس است. او به‌عنوان یک روان‌شناس مورد تأیید و همچنین درمانگر و مشاور خانواده و کودک، با کودکان، والدین و مدارس کار کرده است. دکتر بن‌آمی در طول خدمت خود به ارزیابی و تشخیص و درمان کودکان و نوجوانان دارای نارسایی‌های یادگیری پرداخته است.

مطالعه‌ی این کتاب به معلمان کمک می‌کند که انواع نارسایی‌های یادگیری را بهتر بشناسند و دانش‌آموزانی را که چنین مشکلاتی دارند، سریع‌تر شناسایی کنند. همچنین می‌توانند از فعالیت‌های مختلف کتاب برای کمک به این دانش‌آموزان و تدریس بهتر بهره‌مند شوند.

علاوه بر این، امیدواریم که مطالعه‌ی این کتاب، به کودکان و نوجوانانی که نارسایی یادگیری دارند کمک کند تا مشکل خود را بهتر بشناسند، راه‌های خوب بسیاری را برای بهبود توانایی‌های یادگیر‌ی‌شان پیدا کنند و در نهایت با استفاده از اطلاعات این کتاب و پشتیبانی مشاوران و خانواده‌‌ها، رفته رفته بتوانند روی نارسایی یادگیری‌ خود کارکنند و احساسات خوبی در مورد خودشان پیدا کنند.

کاغذ، جنگل، بازیافت؛ ادغام ریاضیات، علوم تجربی و علوم زیست محیطی در یک طرح درس

مناسب برای پایه‌های ششم و هفتم و آموزش از راه دور

در رویکردهای نوین آموزش و پرورش، برنامه‌ریزان آموزشی ترغیب می‌شوند که در طراحی برنامه‌های درسی، نیازهای دانش‌آموزان و ارتباط درس با زندگی را در نظر بگیرند.

آموزش بین رشته‌ای، یک رویکرد در برنامه‌ریزی آموزشی است. در این رویکرد، رشته‌های درسی مختلف حول یک موضوع، مشکل یا مسئله، در کنار هم قرار می‌گیرند و در کنار هم، یک ترکیب معنادار را برای دانش‌آموز ایجاد می‌کنند که به نیازهای دانش‌‌آموزان و دنیای واقعی نزدیک‌تر است.

در این طرح درس که بر اساس رویکرد بین رشته‌ای طراحی گردیده، مباحث درسی علوم، علوم زیست محیطی و ریاضیات حول موضوع تولید و بازیافت کاغذ در کنار هم قرارگرفته‌اند.

استفاده از فیلم‌های آموزشی در طرح درس، امکان آموزش از راه دور را فراهم می‌آورد.

به امید آن‌که برای دانش‌آموزان مفید واقع شود.

وقتی کوچک بودم، پدربزرگم بهترین دوستم بود. در کنار او احساس آرامش می‌کردم. ما با هم آهسته در جنگل قدم می‌زدیم.
هنگام پیاده‌روی، اگر چیزی نمی‌دانستم، از او می‌پرسیدم. […]

یک روز از پدربزرگ در مورد نیایش پرسیدم.

پدربزرگ نخست چیزی نگفت. وقتی به بلندترین درخت رسیدیم، به جای این‌که پاسخم را بدهد، زمزمه کرد:
«پسرم آیا می‌دانی درختان هم نیایش می‌کنند؟»

من با دقت گوش کردم ولی چیزی نشنیدم.

او گفت: «ببین چطور سر برآسمان می‌سایند.
صدای نیایش آن‌ها به ابرها، خورشید، ‌و ماه می‌رسد.»

من روی صخره‌ای پر از خزه نشستم و به فکر فرورفتم و به نیایش درختان گوش سپردم…

اقتباس از کتاب نیایش زمین، شرکت انتشارات فنی، ۱۳۸۸

گروه سنی و مباحث مربوطه

  • پایه ششم ابتدایی
    مباحث ریاضی: اندازه‌گیری، نسبت و تناسب و درصد
    مباحث علوم: درس دوم، سرگذشت دفتر من و درس سوم، کارخانه‌ی کاغذسازی
  • پایه هفتم ابتدایی
    مبحث ریاضی: حل مسئله

اهداف آموزشی

پس از اجرای این طرح درس، دانش‌آموز باید بتواند:

  1. مراحل تولید کاغذ را بیان کند.
  2. نحوه‌ی بازیافت کاغذ را توضیح دهد.
  3. مسئله‌های ریاضی را درک کند و بتواند اجزای مهم هر مسئله را تشخیص دهد.
  4. مسئله‌های ریاضی را به کمک نسبت و تناسب، درصد و اندازه‌گیری به درستی حل کند.
  5. نتایج به دست آمده در مسائل ریاضی را تجزیه و تحلیل کند و توضیح دهد که این نتایج چه معنایی دارند.
  6. سه راهکار برای صرفه‌جویی در مصرف کاغذ بنویسد که شخصا علاقمند به رعایت آن ها باشد.

شرح طرح درس

در ابتدا ویدیوی مربوط به تولید کاغذ را برای دانش‌آموزان پخش کنید. سپس از دانش‌آموزان بخواهید که توضیح دهند که چه چیزهایی از فیلم آموخته‌اند. از آن‌ها بخواهید که مراحل تولید کاغذ و نحوه‌ی بازیافت کاغذ را شرح دهند.

سپس کاربرگ ریاضی مربوط به طرح درس را به آن‌ها بدهید. از دانش‌آموزان بخواهید که در ابتدا مضمون هر مسئله را با زبان خودشان بیان کنند. سپس از آن‌ها بخواهید که هر مسئله را حل کنند. پس از حل هر مسئله، از آن‌ها بخواهید که در مورد پاسخی که به دست آورده‌اند، فکر کنند. آن‌ها باید بتوانند بگویند که معنای هر پاسخ در زندگی واقعی چیست.
به عنوان مثال سؤال دوم کاربرگ به این شرح است: «برای تولید هر کیلوگرم کاغذ، حدود ۶۰۰ لیتر آب مصرف می‌شود. اگر دانش‌آموزان مدرسه‌ی ما در طول یک سال، به اندازه‌ی  ۳۲ کیلوگرم در مصرف کاغذ صرفه‌جویی کنند، چند لیتر آب صرفه‌جویی شده‌است؟» دانش‌آموزان پس از حل این سؤال ریاضی باید به ارتباط مصرف آب و تولید کاغذ اشاره کنند و متوجه باشند که صرفه‌جویی در مصرف کاغذ، بر مصرف آب نیز تأثیر دارد.

در نهایت هر دانش‌آموز باید سه مورد از راه‌کارهای صرفه‌جویی در مصرف کاغذ را که از این به بعد دوست دارد رعایت کند، بنویسد.

گسترش طرح درس

برای گسترش این طرح درس، می‌توانید:

  • در مورد تاریخچه‌ی تولید کاغذ با دانش‌آموزان صحبت کنید.
  • از دانش‌آموزان بخواهید که ویدئوی «بازیافت کاغذ در خانه» را ببینند و در خانه کاغذ بازیافتی بسازند.
  • برخی کتاب‌های مرتبط را برای مطالعه بیشتر به آن‌ها معرفی کنید. کتاب‌های زیر نمونه‌هایی از کتاب‌های مرتبط هستند:

معرفی فیلم نویسندگان آزادی (Freedom Writers)

شناسنامه فیلم

کارگردان: ریچارد لاگراونیس (Richard LaGravenese)
سال تولید: ۲۰۰۷
کشور:‌ آمریکا
مدت زمان: ۱۲۲ دقیقه
ژانر: داستانی، زندگی‌نامه
موضوع اصلی:‌ آموزش به دانش‌آموزان محروم
کلیدواژه‌ها: معلم، محرومیت، مهاجرت، اقلیت، امید، تلاش، زن، آموزش، مدرسه، نوشتن
مناسب برای گروه سنی: نوجوان، جوان، میانسال، سالمند
زبان اصلی فیلم: انگلیسی به همراه زیرنویس فارسی

«چرا باید به تو احترام بگذارم؟ برای این‌که معلمی؟ من اصلا تو را نمی‌شناسم! از کجا بدانم که تو یک دروغ‌گو نیستی که آن‌جا ایستاده‌ای؟ از کجا بدانم که آدم بدی نیستی؟ من نمی‌خواهم به خاطر این‌که به تو می‌گویند معلم، برایت احترام بگذارم!»

صحبت یک دانش‌آموز نوجوان در فیلم

خلاصه داستان

این فیلم، بر اساس کتاب «خاطرات نویسندگان آزادی» ساخته شده است. این کتاب، دربردارنده‌ی خاطرات واقعی یک معلم به نام «ارین گرووِل» (Erin Gruwell) و دانش‌آموزان کلاس اوست. خاطراتی که دانش‌آموزان در کلاس ادبیات انگلیسی درباره‌ی زندگی روزمره‌ی خود نگاشته‌اند.

ارین به عنوان معلم وارد مدرسه‌ای در یکی از مناطق مهاجرنشین آمریکا می‌شود. مدرسه‌ای که پیش از این، یکی از مدارس موفق شهر بوده ‌است اما بعد از اجرای قانون اجباری فراگیرسازی، مجبور شده‌است، دانش‌آموزان مهاجر و محروم را هم در کنار سایر دانش‌آموزان بپذیرد و اینک تنش‌های نژادی زیادی را در میان دانش‌آموزان تجربه می‌کند.

ارین از سویی در مقابل دانش‌آموزانی قرار می‌گیرد که هرکدام‌شان عضوی از یک باند بزهکاری یا فروش مواد مخدر هستند، تفریح اصلی آن‌ها راه‌انداختن دعواهای خیابانی است و به او اعتماد ندارند. و از طرف دیگر در مقابل کادر مدرسه‌ای قرار می‌گیرد که نسبت به این دانش‌آموزان بدبین هستند و امیدی به پیشرفت آن‌ها ندارند.

حضور این معلم در دبیرستان سرآغاز تغییراتی تعیین‌کننده است … .

(معلم از دانش‌آموزان سؤالاتی می‌پرسد و کسانی که پاسخ‌شان مثبت است، به خط قرمز نزدیک می‌شوند.)
–  چه کسانی تا به حال در زندان یا کانون اصلاح و تربیت بوده‌اند؟
– اردوگاه‌های پناهندگی هم حساب هستند؟
 بستگی به نظر خودتان دارد.
دانش‌آموز به خط قرمز نزدیک می‌شود.

(یک صحنه از فیلم)

 

برخی از نکات آموزشی که ارین در تدریس خود از آن‌ها بهره می‌جوید عبارت‌اند از: استفاده از رویکرد طرح مساله و گفتگوهای کلاسی، استفاده از نمونه‌های تاریخی، برنامه‌ریزی برای بازدیدهای کلاسی، دعوت از فعالان اجتماعی برای حضور در کلاس، استفاده از کتاب‌هایی با تجربه‌هایی نزدیک به تجربیات دانش‌آموزان و ایجاد حس همدلی و همکاری بین دانش‌آموزان.

بنیاد «نویسندگان آزادی»

بنیادی با نام «نویسندگان آزادی» از سال ۱۹۹۷ توسط ارین گروول تأسیس گردیده است و بر اساس تجربه‌های این معلم فعالیت می‌کند.

این بنیاد با تکیه بر آموزش معلمان، تدوین برنامه‌های آموزشی، دعوت از معلمان و حمایت از دانش‌‌آموزان محروم،‌ برای از بین بردن بی‌عدالتی‌های آموزشی می‌کوشد و به دنبال ایجاد جامعه‌ایست که در آن هیچ دانش‌آموزی از تحصیل بازنماند.

بنیاد نویسندگان آزادی معتقد است که «تنها با ایثار خود برای جامعه است که می‌توانیم بر سیستم آموزشی تاثیر بگذاریم و آن را متحول کنیم».

(برای اطلاعات بیشتر می‌توایند به وبسایت بنیاد نویسندگان آزادی مراجعه کنید.)

من در یک خانواد مرفه و تحصیل کرده بزرگ شده‌ام. بارها از خودم پرسیده‌ام، چرا همه‌ چنین فرصت‌هایی برای تحصیل ندارند؟ و چرا من پشتیبان کودکانی نباشم که فرصتی مشابه با آن چه که خودم داشته‌ام، در اختیار ندارند؟

ارین گروول

 

اقتباس برخی از مطالب از سایت «شبکه‌ی تسهیلگران آموزشی» (tashilgar.net)

دیدگانی برای نابینایان (نگاهی به زندگی لویی بریل از دریچه‌ی کتاب «پیروزی بر شب»)

حکایت‌های فلسفی برای حفظ زمین

  • مردی در طول ساحل قدم می‌زد. گاه و بیگاه خم می‌شد و از مقابل امواجی که به ساحل می‌رسیدند، چیزی برمی‌داشت و به دریا می‌انداخت. گردشگری کنجکاو او را دید، سلامی کرد و پرسید: «چه کار می‌کنید؟»
    «می‌بینید که. ستاره‌های دریایی را به دریا برمی‌گردانم. براثر جذر و مد به ساحل افتاده‌اند. باید آنها را به دریا برگردانم، وگرنه می‌میرند.»
    «این ساحل پر از ستاره دریایی است. تعدادشان هزاران هزار است. میلیون‌ها ستاره دریایی اینجا از بین می‌روند و شما نمی‌توانید برایشان کاری بکنید. تقدیر آن‌ها همین است. کسی نمی‌تواند تقدیر آن‌ها را عوض کند.»
    مرد ستاره‌ای برداشت. آن را لحظه‌ای در دست گرفت و گفت: «بله، حق با شماست.»
    بعد ستاره را به دریا انداخت و گفت:« اما برای این یکی که الان به دریا برمی‌گردد، همه چیز فرق می‌کند.»

داستان بالا از کتاب «حکایت‌های فلسفی برای حفظ زمین» نوشته «میشل پیکمال» انتخاب شده که مهدی ضرغامیان آن را به فارسی ترجمه و انتشارات آفرینگان آن را چاپ کرده است.

این کتاب مجموعه‌ی ۴۹ حکایت، اسطوره و افسانه است که در سنت‌های مردم گوناگون سراسر جهان یافت می‌شود. این کتاب به منظور توجه به ارتباط ما با طبیعت تدوین شده است و دغدغه‌ها و دل‌مشغولی‌های امروز بوم‌شناسان در آن دیده می‌شود: مثل اینکه «زمین مال ما نیست، ما آن را به ارث برده‌ایم و قرار است به فرزندانمان تحویلش بدهیم.»

پس از هر حکایت، نویسنده در پاراگراف کوتاهی با عنوان «در محضر فیلسوف» سعی می‌کند خواننده را به تامل و تفکر بیشتر دعوت کند. مثلا در پایان حکایت بالا می‌خوانیم:

«خیلی از کارها ناچیز و حتی مسخره به نظر می‌رسند، درست مثل مرغ مگسی که آب می‌برد تا آتش را خاموش کند. آیا به دلیل ناچیز بودن کار، ما حق داریم کارمان را انجام ندهیم؟ سه تا از کارهای کوچکی را بگو که قبلا انجام داده‌ای و فکر می‌کنی با این کارها شهروندی خوب و شایسته بوده‌ای.»

در بالای صفحه‌های هر حکایت هم کلیدواژه‌های مرتبط با آن نوشته شده‌اند.

مطالعه این کتاب خصوصا به نوجوانان و معلمان توصیه می‌شود.