آموزش بهداشت دهان و دندان به کودکان پیش‌دبستانی در طلوع

صبح و ظهر و قبل از خواب
مسواک بزن، مسواک
تا دهان تو گردد
خوشبو و تمیز و پاک

با توجه به ضروری بودن آموزش بهداشت دهان و دندان، در هفته‌ی گذشته، در بخش آموزش بهداشت، به کودکان پیش‌دبستانی طلوع اهمیت دندان‌ها و چگونگی نگهداری از آنها آموزش داده شد.

آموزش بهداشت دهان ودندان، یکی از آموزش‌های مهم و ضروری در زمینه بهداشت است. آمارها نشان می‌دهند که کودکان ۶ ساله ایرانی، به طور متوسط بین ۴ تا ۵ دندان شیری پوسیده و کودکان ۱۲ ساله به طور متوسط ۲ دندان دائمی پوسیده دارند.

چنین آماری نشانه‌ی توجه پایین به بهداشت دهان و دندان است. این کم توجهی، باعث می‌شود دندان‌ها در سن کم کشیده شوند. کشیده شدن دندان‌ها در جویدن غذا، زیبایی و رشد فک اثر نامطلوبی می‌گذارد و به تبع آن مشکلاتی در هضم غذا، صحبت کردن و … را به دنبال خواهند آورد.

از آنجا که در سنین پایین، عادت‌ها به خوبی در کودکان شکل می‌گیرند، اگر آن‌ها در این زمینه آموزش ببینند؛ رفتارهای مناسب رعایت بهداشت دهان و دندان در آن‌ها پایدار می‌ماند و کمتر شاهد آمارهایی از این دست خواهیم بود که:

۵۰ میلیون ساعت غیبت از مدرسه فقط به خاطر بیماری‌های دهان ودندان (آماری از کودکان دنیا) 

این بار دانش‌آموزان که همگی مشتاق بودند یک نگهبان دندان باشند؛ با شوق و توجه فراوان به گفته‌های معلم گوش دادند و در طرحی جذاب که شامل سه بخش بود، مطالب مفیدی را آموختند.

در بخش اول اهمیت دندان‌ها در جویدن غذا، لبخند زدن و صحبت کردن به کودکان آموزش داده شد.

در بخش دوم، به کمک تصاویر با مراقبت از دندان‌ها و خوراکی‌های مفید و مضر برای دندان‌ها آشنا شدند.
کودکان آموختند که هرچه یک ماده غذایی چسبناک‌تر و شیرین‌تر باشد برای دندان خطرناک‌تر است. یاد گرفتند خوراکی‌هایی مثل لواشک و شکلات به دندان‌ها ضرر زیادی می‌زنند و باید سعی کنند ازاین نوع خوراکی‌ها نخورند یا خیلی کم بخورند.

در بخش سوم، یک انیمیشن مربوط به بهداشت دهان و دندان، مشاهده کردند. بعد از آن با ضرورت و دلیل مسواک زدن آشنا شدند و در قصه‌ای کوتاه شنیدند که چگونه دندانی که باقیمانده غذا روی آن مانده و کثیف است، مورد حمله میکروب‌ها قرار می‌گیرد و پوسیده می‌شود. اما میکروب‌ها از روی دندانی که تمیز است، سر می‌خورند و به آن نمی‌چسبند. آنها فیلم نحوه پوسیده شدن یک دندان را هم مشاهده کردند.

بعد از آن، با کمک مدل مصنوعی دندان و لثه و مسواک آموزشی، نحوه صحیح مسواک زدن را مشاهده کردند. یاد گرفتند که چگونه همه قسمت‌های دندان را مسواک بزنند.  سپس به هر کدام از «نگهبان‌های دندان»، یک مسواک هدیه داده شد. نگهبان‌های دندان، همزمان با پخش کلیپ آموزشی مسواک زدن، شروع به مسواک زدن کردند تا به خوبی تمرین کنند و از این به بعد بتوانند مراقب دندان‌های خودشان و بقیه باشند و چیزهایی را که یاد گرفتند به بقیه هم یاد بدهند.

در پایان نیز دانش‌آموزان کاربرگ‌هایی در این مورد حل کردند و کاربرگی نیز به آن‌ها داده شد تا با خود به خانه ببرند و هرشب که مسواک می‌زنند، یک خانه از جدول آن را رنگ کند و در پایان ماه، آن را به معلم برگردانند.

 

 

گروه نشریه‌ی کتابخانه‌ی طلوع تشکیل شد

تهیه نشریه می‌تواند فعالیتی جذاب برای دانش‌آموزان باشد. آن‌ها در این فعالیت فرصت مطالعه و تحقیق، کارِ گروهی و ظهور استعدادهایشان در زمینه‌هایی همچون شعر، نقاشی، نویسندگی و ویرایش را پیدا می‌کنند. گروه نشریه کتابخانه طلوع هم دو هفته‌ای است که کارش را آغاز کرده است.

ابتدا جلسه‌ای برای آشنایی بچه‌ها با نشریه برگزار شد. در این جلسه بعد از توضیحی کوتاه، نشریه‌های موجود در کتابخانه در اختیار بچه‌ها قرار داده شد تا با بخش‌های مختلف یک نشریه آشنا شوند. بعد درباره هیئت تحریریه و نقش هر یک از اعضای آن از جمله نویسنده، گزارشگر، مصاحبه‌کننده، تصویرگر و ویراستار در تهیه نشریه توضیحاتی داده شد.
یک هفته بعد از آن موضوع اولین نشریه را «تابستان و اوقات فراغت» انتخاب کردیم و بچه‌ها در گروه‌هایی تحقیق و جستجو برای تهیه مطالب مناسب از جمله شعر، قصه، گزارش، مصاحبه، معما، سرگرمی و… را آغاز کردند. بعد از جمع‌آوری و انتخاب مطالب مناسب قرار است خود بچه‌ها تصاویری متناسب با هر مطلب بکشند و بعضی از تصاویر را هم از منابع دیگر انتخاب کنند.
به امید خدا، بعد از آماده شدن نشریه، تصویر صفحات آن را در سایت طلوع منتشر خواهیم کرد.

کودکان پیش‌دبستانی و سفر در میان درختان جنگل

هفته‌ی گذشته کودکان پیش‌دبستانی به همراه پسر بچه‌ای که نقاشی کشیدن را خیلی دوست داشت، به سفری در میان درختان جنگل رفتند.

در ابتدا مربی کلاس هنر داستان پسری را برای بچه‌ها گفت که نقاشی کشیدن را خیلی دوست داشت: «… یه مداد شمعی بنفش داره که باهاش یه عالمه نقاشی می­‌کشه. بعضی وقتا هم چشم­‌هاشو می­‌بنده و فکر می­‌کنه رفته توی نقاشی‌­هاش. یه روز که این پسر کوچولوی ما تو خونه‌شون نشسته بود، با خودش فکر کرد دیوار‌های خونه‌شون خیلی خالیه و هیچ نقاشی‌ای روی اون نیست. به خاطر همین شروع کرد به کشیدن نقاشی یه جنگل سرسبز روی دیوار اما وسط نقاشی کشیدن خوابش برد…»

بچه های کلاس برای کمک به او و خوشحال کردنش، کشیدن انواعی از درختان جنگل را تمرین کردند.

در ابتدا بچه‌ها در گروه‌های سه نفره پای تخته کلاس رفتند و هر کدام درختی را که دوست داشت نقاشی کرد. این کار باعث شد تا کودکانی که اعتماد به نفس کم‌تری داشتند و حاضر نبودند حتی روی کاغذ نقاشی بکشند انگیزه و اشتیاق بیشتری برای نقاشی کردن پیدا کنند.

حالا نوبت به خانم معلم رسید که درختی برای پسربچه‌ی داستان نقاشی کند. او در ابتدا از تلویزیون کلاس تصاویری از انواع درخت‌ها پخش کرد و آن‌ها را با توضیح، ساده‌سازی کرد و روی تخته کشید: «همه­‌ی درخت­‌ها یک تنه دارند. دو تا خط راست کنار هم میشه تنه­‌ی درخت. خب اگه بخوام برگ‌های این درخت رو بکشم که نمی‌تونم. به نظرتون شاخه­‌ها و برگ‌ها‌‌ی درخته با هم شبیه گردی نیست؟ پس یه گردی می‌کشم جای همه­‌ی برگ‌هاش.»

در پایان معلم به هر کدام از بچه‌ها یک کاغذ داد تا هر کس جداگانه جنگلی برای پسربچه‌ی داستان نقاشی کند.

 

سوادآموزان و یک روز به یاد ماندنی در کتابخانه

یکی از مهم‌ترین اهداف آموزش محرومین، و به ویژه آموزش بزرگسالان محروم، تقویت توانایی آنان برای «سخن گفتن» است.

برنامه‌ریزان آموزشی می‌بایست موضوعات و شرایطی را فراهم آورند که منجر به افزایش دایره‌ی واژگان، تقویت قدرت تفکر و ارتقاء مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی دانش‌آموزان شود.
در شرایطی که ترس، کم رویی و ممنوعیتِ سخن گفتن، ویژگی‌ها و قاعده‌های نانوشته‌ی فرهنگی است که محرومیت از آن برخاسته و در آن تداوم یافته، تفکر و سخن گفتن می‌تواند در هم شکننده‌ی چرخه‌ی فقر و نابرابری باشد.

در هفته‌های گذشته برنامه‌ی کتابخوانی گروهی در بخش سوادآموزی بزرگسالان به همین قصد اجرا شد.
در قالب این برنامه، سوادآموزان به طور داوطلبانه گروه‌هایی تشکیل دادند، از میان کتاب‌های کتابخانه و با هم‌فکری یکدیگر کتابی انتخاب و آن را با هم مطالعه کردند. سپس در روز اجرای برنامه بخشی از کتاب را برای دیگران خواندند، یا  خلاصه‌ای از آن را تعریف کردند و به نقد و بررسی کتاب‌ها پرداختند.

به یاری خدا این برنامه آغاز راهی است برای بازگرداندن حق و توانایی «سخن گفتن» به کسانی که خاموشی را بخش جدایی‌ناپذیر زندگی‌شان انگاشته‌اند.

تابلوی اندیشه در کتابخانه طلوع

با هدف تشویق دانش‌آموزان به مطالعه‌ی کتاب‌های کتابخانه و تقویت مهارت‌های اندیشیدن در آن‌ها، تابلوی کتابخانه دو بخش جدید خواهد داشت:

  • بخش پرسش‌های ماه، شامل چهار پرسش جذاب که با کمک کتاب‌های موجود در کتابخانه طراحی می‌شوند. برای پیدا کردن پاسخ این پرسش‌ها دانش‌آموزان با مشورت کتابدار به سراغ کتاب‌ها می‌روند و در نهایت پاسخ‌ها را تحویل می‌دهند.
  • بخش عکس و کاریکاتور ماه، که در آن یک تصویر تامل‌برانگیز قرار می‌گیرد و از دانش‌آموزان خواسته می‌شود که برداشت‌شان از آن تصویر را بنویسند و تحویل دهند.

همچنین هر ماه تعدادی معما برای گروه‌های سنی مختلف در تابلو قرار داده می‌شود.

این مطالب هر ماه تغییر می‌کنند.

خبر خوب اینکه اولین گروه از دانش‌آموزان همین هفته پاسخ‌هایشان به پرسش‌های ماه را تحویل دادند. پنجشنبه سه نفر از دخترهای کلاس پنجمی از صبح دور هم نشستند و بین کتاب‌ها جستجو کردند تا پاسخ پرسش‌ها را بیابند. به نظر می‌رسید تلاش آن‌ها بدون توجه به وعده جایزه است و جستجو و همکاری گروهی به تنهایی انگیزه لازم برای انجام این کار را به آنها می‌دهد. در نهایت آن‌ها ظهر موقع رفتن، پاسخ‌های گروهی‌شان را  تحویل دادند.

 

کودکان پیش‌دبستانی و آشنایی با کتاب

بسیاری از ما، هر چند خود زیاد اهل مطالعه نباشیم، عادت به مطالعه را به عنوان یک ارزش می‌شناسیم. مطالعه برای ما چه می‌کند؟

  • مطالعه دایره واژگان و اطلاعات ما را گسترش می‌دهد،  و قدرت تفکر ما را بهبود می‌بخشد.
  • مطالعه ما را با شخصیت‌های مهم و تاثیرگذار تاریخ آشنا می‌کند و مجالی برای بودن در کنارشان به‌واسطه خواندن زندگینامه و افکارشان فراهم می‌کند.
  • مطالعه ما را به گذشته و آینده می‌برد. ما را به سرزمین‌های دور و نزدیک می‌برد و فرصت زیستن در دنیاهایی که امکان زیستن در آنها را نداریم فراهم می‌کند.
    این ویژگی مطالعه به ویژه برای ساکنان مناطق محروم که امکان خروج از فضا و شرایط فعلی زندگی برایشان فراهم نیست، اهمیت زیادی دارد.

با توجه به این دلایل و دلایل بسیار دیگر، یکی از تلاش‌های ما در کتابخانه طلوع ایجاد عادت به مطالعه در کودکان، از جمله دانش‌آموزان پیش‌دبستانی مؤسسه بوده است.

برای رسیدن به این هدف دو جلسه‌ی آشنایی در ابتدای سال تحصیلی داشتیم و درباره کتاب و دوستی با کتاب با بچه‌ها صحبت کردیم. در ادامه سال تحصیلی تاکنون، دو هفته‌ای یک بار هر دانش‌آموز دو کتاب انتخاب می‌کند و به امانت می‌برد.

بچه‌ها در این مدت در زمینه‌ی آشنایی با کتاب نسبت تغییرات واضحی داشته‌اند. آن‌ها کتاب را می‌شناسند، می‌توانند با توجه به تصاویر کتاب‌ها کتاب مورد علاقه‌شان را انتخاب کنند، در انتخاب کتاب به دوستانشان کمک می‌کنند و درباره کتاب‌هایی که تاکنون به امانت برده‌اند گفتگو می‌کنند و نظر می‌دهند. رشد آنها در این زمینه بیش از بسیاری از کودکان هم سن و سال‌شان، حتی دانش‌آموزان پیش‌دبستانی‌های مناطق متوسط و مرفه شهر، به نظر می‌رسد.

امیدواریم که امانت‌دهی منظم کتاب به کودکان، در پیش‌دبستانی‌ها و مدارس کشور به یک برنامه‌ی دائم تبدیل شود.

با توجه به استفاده‌ی زیاد دانش‌آموزان پیش‌دبستانی از کتاب‌های گروه سنی الف، بسیاری کتاب‌های این گروه کتابخانه مستعمل شده‌اند و در سال تحصیلی آینده قابل استفاده نخواهند بود. به همین دلیل از نمایشگاه کتاب تهران تعداد زیادی کتاب برای این گروه سنی تهیه کردیم.


آشنایی کودکان پیش‌دبستانی با شکل حروف روی ماسه‌های نرم

پیش از ورود به دوره­‌ی دبستان، خوب است که کودکان به طور کلی با شکل حروف الفبا آشنا شوند و بدانند که یک کلمه، چگونه از کنار هم قرار گرفتن حروف درست می­‌شود.
هم­چنین نوشتن با انگشتان باعث تقویت ماهیچه‌­های ظریف انگشتان می‌شود و کودکان را آماده­‌ی نوشتن در دوره­‌ی دبستان می­‌کند.

کودکان طلوع، این هفته در زنگ کتابخانه، در سفری خیال­‌انگیز به کنار دریا رفتند.
ابتدا دو فیلم از نقاشی روی ماسه برای کودکان پخش شد. بعد از آن به هر کودک یک سینی ماسه داده شد و هر کودک بر روی ماسه­‌ها هر چیزی که دوست داشت را با انگشت نقاشی کرد. نقاشی بر روی ماسه برای کودکان بسیار لذت­‌بخش بود.

می­‌خوایم بریم، کنار دریا                 نقاشی کنیم، روی ماسه‌­ها
ماه و ستاره، گل­‌های زیبا                 هر چی دوست داری، توی رؤیاها

بعد از این بخش، نوبت به ماهیگیری رسید! ولی ماهی­‌ها در واقع حروف الفبا بودند که با قلاب آهنربایی شکار می‌­شدند.

حالا تو دریا، می­‌گیریم ماهی          حرف‌­ها ماهی‌­اند، تو ماهیگیر

هر بار معلم یکی از حروف الفبا را روی تخته می­‌نوشت. یکی از بچه‌­ها در نقش ماهیگیر انتخاب می­‌شد و از سبد کارت‌های حروف الفبا، کارت مشابه با حرف روی تخته را با قلاب ماهیگیری شکار می­‌کرد و پای تخته می­‌چسباند. در این فاصله، کودکان دیگر هم بر روی سینی ماسه­‌شان، شکل حرف شکار شده را با انگشت می­‌کشیدند.

در انتها بچه­‌ها از کنار هم قرار دادن حروف، کلمه­‌های ساده‌­ای مثل آب، سیب، سبد، خرس و … را ساختند و به این ترتیب آگاهی ابتدایی در مورد چگونگی ساخته شدن کلمه­‌ها از حروف الفبا را پیدا کردند.

در این فعالیت  که کودکان با حس لامسه حروف الفبا را تجربه می‌کنند، درک شهودی از حروف الفبا موجب تقویت مهارت‌های نوشتاری آن‌ها می‌شود. به‌علاوه کودکانی که مشکلاتی در یادگیری دارند وقتی از طریق حواس مختلف آموزش می‌بینند به علت اینکه ممکن است در حس دیگری مثل لامسه قوی‌تر باشند بهتر آموزش می‌بینند.


ماهنامه «کودکان آفتاب» وارد کتابخانه‌ی طلوع شد

در میان اعضای کتابخانه طلوع مهاجرین افغانستانی هم حضور دارند: دانش آموزان دختر و پسر از گروه های سنی مختلف، و همین طور عده ای از مادران سوادآموز.

چندی پیش با ماهنامه «کودکان آفتاب» آشنا شدیم. این ماهنامه در ایران و برای کودکان و نوجوانان افغانستان چاپ و پخش می‌گردد.

با پیگیری‌های انجام شده، چند شماره از این ماهنامه به دستمان رسید و برای استفاده اعضای کتابخانه آماده شد.

این ماهنامه هم مانند بسیاری از نشریات کودک و نوجوان شامل بخش‌های متنوعی مثل داستان، شعر، سرگرمی، مصاحبه و گزارش است. ماهنامه‌ی کودکان آفتاب سعی می‌کند مخاطبان کودک و نوجوانش را با هموطنان موفقشان در ایران و کشورشان و سایر نقاط جهان آشنا کند. بعضی از مطالب را دانش‌‌آموزان افغانستانی ساکن ایران تهیه و ارسال می‌کنند.

شعار ماهنامه کودکان آفتاب «جهانی آباد با کودکانی شاد و با سواد» است.

برای آشنایی بیشتر با این ماهنامه می‌توانید به این نشانی مراجعه کنید.

کتابخوانی، قصه‌گویی و آموزش به بزرگسالان

بهار از راه رسیده بود.
وسط دشت، درخت سیب پر از شکوفه شده بود.
صبح بود و خورشید روی شبنم چمن‌زار می‌درخشید. خرس کوچولو از خواب بیدار شد و سر از لانه‌اش بیرون آورد. به اطرافش نگاه کرد و با شگفتی فریاد زد:
«وای خدا جان! چه قدر این‌جا را قشنگ کرده‌ای!»

خرس کوچولو سرش را خاراند و از خود پرسید:
«چه طور برای این همه قشنگی از خدا تشکر کنم؟» …

 

شکر نعمت‌هایی که خدا به ما داده، چه جور کاریست؟

واقعاً چه چیز خدا را خوشحال می‌کند؟

یعنی خدا هم کلوچه دوست دارد؟

با همه مهربان بودن یعنی چه؟

در هفته‌ی گذشته و در زنگ کتابخانه سوادآموزان با هم داستان «کلوچه‌های خدا» را خواندند.
«کلوچه‌های خدا» نام کتابی است به نویسندگی و تصویرگری کلر ژوبرت. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان این کتاب را منتشر کرده است.

سوادآموزان به مضمون داستان فکر کردند و در مورد مصداق‌هایی در زندگی روزمره‌شان به صحبت نشستند.

کتابخانه‌ی سیّار واحد مشاوره

به یاری خدا، در واحد مشاوره‌ی طلوع، توانستیم چند جلسه‌ی آموزشی با موضوع مهارت‌های زندگی برای دختران محصل در مقطع متوسطه‌ی دوم (دبیرستان) یکی از مدارس محله سعدی شیراز برگزار کنیم.

آموزش در کلاس به صورت مشارکتی انجام می‌شد و دختران نوجوان استقبال خوبی از مباحث ارائه شده داشتند.

در حین برگزاری کلاس ایده‌های جدیدی به ذهنمان می‌رسید و متناسب با نیاز مخاطب، پیشنهادهای موجود و امکاناتی که در اختیار داشتیم، تغییراتی در روش اجرای طرح و آموزش ایجاد می‌کردیم.

یکی از پیشنهادها آشنا کردن هرچه بیشتر دختران نوجوان با کتاب و ترغیب ایشان به مطالعه بود. در نتیجه به این فکر کردیم که کتابخانه‌ای سیار داشته باشیم و در ابتدای هر کلاس پس از معرفی کتاب، کتاب‌ها را امانت بدهیم.
با حمایت مالی عده‌ای از دوستان برای این کار، توانستیم بیش از ۳۰۰ جلد کتاب مناسب برای نوجوانان تهیه کنیم.

دختران نوجوان کتاب‌ها را در تعطیلات عید نوروز امانت بردند و بعد از تعطیلات آن‌ها را برگرداندند.

تلاشمان بر این است که دنیای هر نوجوان را حداقل با یک کتاب خوب و ماندگار آشنا نماییم.